AI Atlas
Tüm rehberler
🧭 REHBER

MCP, A2A, AP2 ve Diğerleri: Ajan Protokollerinin Haritası

Ajan protokollerinin katman katman haritası: MCP (ajan ↔ araç/veri), A2A (ajan ↔ ajan, Agent Card), ödeme ve ticaret protokolleri (AP2, x402, ACP, UCP, Visa Trusted Agent Protocol); her birinin bakımını kim yapıyor, güncel sürüm ve durum, gerçek bir alışveriş akışında nasıl üst üste bindikleri, mandate ve imzalı kartlarla güvenlik/onay modeli, hangisine ne zaman ihtiyaç duyduğun ve SSS.

Güncellendi:

MCP A2A AP2 x402 Agentic Commerce Protocol

Kısa özet

"Ajan protokolü" başlığı altında konuşulan şeyler aslında farklı katmanları çözüyor. MCP bir ajanı araçlara ve verilere bağlıyor. A2A iki bağımsız ajanı birbirine bağlıyor. AP2, x402, ACP, UCP ve Visa'nın Trusted Agent Protocol'ü ise ajanın para harcadığı ya da bir mağazayla alışveriş yaptığı anı standartlaştırmaya çalışıyor; bunlara topluca ajan ödemeleri diyoruz.

Bu rehber her protokol için aynı soruları soruyor: hangi katmanı çözüyor, bakımını kim yapıyor, güncel sürümü ve durumu ne, güvenlik modeli neye dayanıyor. Sonra hepsini tek bir alışveriş akışında üst üste koyuyor ve hangisine ne zaman ihtiyaç duyduğunu anlatıyor.

Not: Bilgiler 8 Kasım 2026 itibarıyla protokollerin kendi spesifikasyon depolarından (GitHub sürüm etiketleri dahil) ve bakımcıların resmî duyurularından (Linux Foundation, Agentic AI Foundation, Anthropic, Google, Coinbase, OpenAI, Visa, Cloudflare) kontrol edildi. Bu alan çok hızlı değişiyor; sürüm numaraları birkaç ay içinde eskiyebilir. Bir üreticinin kendi iddiası olan bilgileri "X'e göre" diye belirttik. Benimsenme sayısı vermedik; destekçi sayıları yalnızca kaynağıyla birlikte geçiyor.

Katman katman harita

Protokol Hangi katman? Bakım / yönetişim Güncel sürüm (Kasım 2026) Durum
MCP Ajan ↔ araç ve veri Agentic AI Foundation (Linux Foundation); Anthropic başlattı 2026-07-28 Kararlı, tarih bazlı revizyonlar
A2A Ajan ↔ ajan Agentic AI Foundation (Linux Foundation); Google başlattı v1.0.1 (spesifikasyon 1.0) Kararlı (1.0, Mart 2026)
AP2 Ödeme yetkisi (mandate'ler) FIDO Alliance'a devredildi; Google başlattı v0.2.0 Erken sürüm (0.x)
x402 HTTP üzerinden ödeme x402 Foundation (Linux Foundation); Coinbase'de doğdu Protokol sürümü 2 Aktif geliştirme
ACP (Agentic Commerce Protocol) AI yüzeyi ↔ satıcı checkout + yetkili ödeme OpenAI ve Stripe 2026-04-17 Beta
UCP AI yüzeyi ↔ satıcı ticaret (keşif, checkout, sipariş) Google + ortaklar (Shopping Tech Council) 2026-08-25 Aktif geliştirme
Visa TAP Ajan kimliği ve niyeti (satıcı tarafı doğrulama) Visa (Cloudflare ile) Sürüm etiketi yok Spesifikasyon + örnek uygulama

Kabaca üç kat var: bağlam katmanı (MCP), iş birliği katmanı (A2A) ve ticaret/ödeme katmanı (ACP ve UCP alışverişin kendisini, AP2 ve x402 ödeme yetkisini ve ödemeyi, TAP ise ajanın kimliğini taşıyor). Agentic AI Foundation'ın kendi yazısı da MCP'yi "ajan-araç bağlantısı", A2A'yı "ajanlar arası birlikte çalışabilirlik" katmanı olarak ayırıyor.

MCP: ajanın araçları ve verisi

MCP (Model Context Protocol), bir LLM uygulamasının (host) içindeki istemcinin, araç (tools), kaynak (resources) ve prompt şablonu sunan sunuculara JSON-RPC 2.0 üzerinden bağlanmasını tanımlıyor. Anthropic Kasım 2024'te duyurdu; bugün Claude, ChatGPT, Cursor, VS Code ve diğer pek çok istemci destekliyor. Ayrıntılar için MCP Server Kataloğu ve Kendi MCP Server'ını Yaz rehberlerine bakabilirsin.

Kim yönetiyor? Anthropic 9 Aralık 2025'te MCP'yi, Linux Foundation altında yönlendirilmiş bir fon (directed fund) olarak kurulan Agentic AI Foundation'a (AAIF) bağışladı. MCP blog'una göre AAIF'i Anthropic, Block ve OpenAI birlikte kurdu; Google, Microsoft, AWS, Cloudflare ve Bloomberg destek veriyor. Aynı yazıya göre AAIF yönetim kurulu bütçe ve yeni projeler gibi stratejik konulara karar veriyor, MCP gibi projeler ise teknik yönlerinde tam özerk; MCP'nin bakımcı yapısı değişmedi.

Güncel sürüm: Spesifikasyon tarih bazlı sürümleniyor. En yenisi 2026-07-28 (aday sürümü 29 Mayıs 2026'da çıktı); öncekisi 2025-11-25. 2026-07-28 revizyonu MCP'yi büyük ölçüde durumsuz (stateless) hale getiriyor. Changelog'a göre:

  • initialize el sıkışması ve Streamable HTTP'deki Mcp-Session-Id başlığı kaldırıldı; her istek protokol sürümünü ve istemci yeteneklerini _meta içinde taşıyor.
  • Sunucuların desteklediği sürümleri ve yetenekleri duyurduğu yeni bir server/discover çağrısı eklendi.
  • Sunucunun istemciye kendiliğinden gönderdiği istekler (sampling/createMessage, elicitation/create, roots/list) yerine Multi Round-Trip Requests kalıbı geldi: sunucu input_required türünde bir ara sonuç dönüyor, istemci eksik bilgiyle isteği tamamlıyor.
  • Deneysel tasks özelliği çekirdekten çıkıp resmî bir uzantıya (io.modelcontextprotocol/tasks) taşındı.
  • Yetkilendirme tarafında, yetkilendirme yanıtında iss parametresi varsa istemcinin onu kayıtlı issuer ile karşılaştırması zorunlu (RFC 9207).

Eski bir SDK sürümüyle yazılmış bir sunucu bu değişikliklerden etkilenebilir; kullandığın SDK'nın hangi spesifikasyon revizyonunu desteklediğine bak.

Güvenlik modeli: Uzak MCP sunucuları için yetkilendirme OAuth tabanlı. Ama asıl risk protokolde değil, sunucunun yetkisinde: bir MCP sunucusu kendisine verdiğin hesapla çalışır, araç açıklamaları ve araç çıktıları modele metin olarak girdiği için prompt injection yolu da açar. En az yetki ve onay adımı burada da geçerli.

A2A: ajandan ajana

A2A (Agent2Agent), farklı çerçevelerle, farklı şirketlerde yazılmış "opak" ajanların birbirine iş devretmesini tanımlıyor. "Opak" önemli: istemci ajan, karşıdakinin iç yapısını, hafızasını ya da araçlarını görmez; yalnızca ilan ettiği becerileri ve görevin sonucunu görür.

Kim yönetiyor? Google Nisan 2025'te duyurdu. Linux Foundation 23 Haziran 2025'te A2A'yı kendi projesi olarak üstlendiğini açıkladı; spesifikasyonu, SDK'ları ve araçları Google bağışladı. Ağustos 2025'te IBM Research'ün Agent Communication Protocol'ü (ACP; aşağıdaki isim karmaşasına bak) A2A ile birleşti; LF AI & Data duyurusuna göre ACP ekibi bağımsız geliştirmeyi bırakıp A2A'ya katkı vermeye başladı. 17 Ağustos 2026'da A2A, Agentic AI Foundation'a barındırılan proje olarak katıldı; AAIF'e göre A2A'yı 150'den fazla kuruluş destekliyor.

Güncel sürüm: v1.0.0 12 Mart 2026'da, v1.0.1 yaması 28 Mayıs 2026'da yayımlandı (önceki ana sürüm 0.3.0, Temmuz 2025). 1.0 sürüm notlarında kırıcı değişiklikler var: uygulama protokolü taşıma bağlamalarından ayrıldı, OAuth akışlarında implicit/password akışları kaldırılıp device code ve PKCE eklendi, tasks/list geldi. 0.3 ile yazılmış bir entegrasyon 1.0'a geçerken alan adlarını kontrol etmeli.

Nasıl çalışıyor?

  • Agent Card: Ajanın kimlik kartı. Spesifikasyona göre istemciler kartı https://{alan_adı}/.well-known/agent-card.json adresinden, bir kayıt defterinden ya da doğrudan yapılandırmadan bulur. Kart adı, sağlayıcıyı, supportedInterfaces (adres + JSONRPC, GRPC ya da HTTP+JSON bağlaması + protokol sürümü), capabilities (streaming, push bildirimleri), skills listesini ve securitySchemes / securityRequirements alanlarını içerir.
  • Task: İş birimi. İstemci SendMessage (ya da SendStreamingMessage) ile mesaj gönderir; uzun süren işler bir görev (task) olur. Görev durumları submitted, working, input-required, auth-required, completed, failed, canceled, rejected. input-required ve auth-required, karşı ajanın yolun ortasında kullanıcıdan bilgi ya da yetki istemesinin standart yolu.
  • Message, Part, Artifact: Mesajlar metin, dosya ya da yapılandırılmış veri parçaları taşır; görevin çıktısı artifact olarak döner.
  • Extended Agent Card: Kimliği doğrulanmış istemciye daha fazla beceri gösteren ikinci bir kart. Herkese açık kartta olmayan bilgileri ancak yetkili istemci görür.
{
  "name": "Seyahat Planlama Ajanı",
  "description": "Uçuş ve otel seçeneklerini karşılaştırır, rezervasyon önerir.",
  "supportedInterfaces": [
    { "url": "https://travel.example.com/a2a/v1", "protocolBinding": "JSONRPC", "protocolVersion": "1.0" }
  ],
  "provider": { "organization": "Example Travel", "url": "https://example.com" },
  "version": "2.1.0",
  "capabilities": { "streaming": true, "pushNotifications": false },
  "securitySchemes": {
    "oidc": { "openIdConnectSecurityScheme": { "openIdConnectUrl": "https://id.example.com/.well-known/openid-configuration" } }
  },
  "securityRequirements": [{ "schemes": { "oidc": { "list": ["openid"] } } }],
  "defaultInputModes": ["text/plain"],
  "defaultOutputModes": ["application/json"],
  "skills": [
    { "id": "compare-flights", "name": "Uçuş karşılaştırma", "description": "İki şehir arasındaki uçuşları fiyat ve süreye göre sıralar.", "tags": ["travel", "flights"] }
  ]
}

İmzalı kartlar: Spesifikasyona göre Agent Card isteğe bağlı olarak JWS (RFC 7515) ile imzalanabilir; imzadan önce içerik JSON Canonicalization Scheme (RFC 8785) ile standart biçime getirilmeli. İstemcilerin karta güvenmeden önce en az bir imzayı doğrulaması önerilir (SHOULD); süresi geçmiş ya da iptal edilmiş anahtarlar kullanılamaz (MUST NOT). İmza, kartın gerçekten iddia edilen sağlayıcıdan geldiğini ve yolda değiştirilmediğini kanıtlar; ajanın dürüst olduğunu değil.

A2A dokümanının kendi özeti işe yarıyor: MCP dikey (tek bir ajanı derinleştirir, ona yeni araç verir), A2A yatay (ajanı kendi sınırının dışındaki ajanlara bağlar). Aynı ajan hem MCP istemcisi hem A2A sunucusu olabilir.

Ödeme ve ticaret katmanı

Ajan bir şey satın almak istediğinde üç ayrı soru çıkıyor: (1) Satıcı ile ajan ürün, sepet ve checkout'u hangi dille konuşacak? (2) Kullanıcının bu harcamayı gerçekten onayladığı nasıl kanıtlanacak? (3) Satıcı, kapısına gelen ajanın kötü niyetli bir bot olmadığını nasıl bilecek? Aşağıdaki protokoller bu soruların farklı kombinasyonlarını cevaplıyor.

AP2 (Agent Payments Protocol)

Ne çözüyor: Soru 2. Kullanıcının niyetini ve onayını, kriptografik olarak imzalanmış, sonradan inkâr edilemeyen kayıtlara çeviriyor.

Kim yönetiyor, durum ne? Google 16 Eylül 2025'te ödeme ve teknoloji şirketleriyle birlikte duyurdu (v0.1.0). 28 Nisan 2026'da Google, AP2'yi FIDO Alliance'a bağışladığını ve aynı gün v0.2'yi yayımladığını açıkladı; v0.2'nin odağı kullanıcının o an orada olmadığı "Human Not Present" akışları. AP2 dokümanına göre spesifikasyon çalışması FIDO'nun Agentic Authentication ve Payments teknik çalışma gruplarında sürecek; GitHub deposu örnekleri ve SDK'yı barındırmaya devam ediyor.

Mandate'ler: AP2'nin güveni doğrulanabilir dijital kimlik bilgileri (verifiable digital credentials, VDC) üzerine kurulu. v0.2 dokümanında iki mandate türü var, her biri iki aşamalı:

  • Checkout Mandate: Satıcıyla anlaşılan ürünleri ve satın alma ayrıntılarını kaydeder, satıcıyla paylaşılır. Open aşaması sepet kesinleşmeden önceki kısıtları (ör. "şu fiyatın altındaysa al") taşır; Closed aşaması belirli, kesinleşmiş bir checkout'un onayıdır.
  • Payment Mandate: Belirli bir ödeme aracına karşı ödemeyi yetkilendirir; kimlik bilgisi sağlayıcı, kart ağı ve satıcının ödeme işlemcisiyle paylaşılır. Open aşaması bütçe ve izinli araç gibi kısıtları, Closed aşaması kesinleşmiş checkout'a bağlı tutarın yetkisini taşır.

Eylül 2025 duyurusu ve v0.1 ise Intent Mandate, Cart Mandate ve Payment Mandate adlarını kullanıyordu. Eski blog yazılarında bu üçlüyü görürsen v0.1'i anlatıyorlar.

Hangi protokolün uzantısı? İkincil kaynaklar burada birbirini tutmuyor; AP2'nin kendi dokümanları da tek sesli değil. Ana sayfa AP2'yi "A2A ve Universal Commerce Protocol için bir uzantı" olarak tanıtıyor, aynı sayfanın ilkeler bölümü "A2A ve MCP için açık bir uzantı" diyor, genel bakış belgesi ise A2A, MCP ve UCP'yi birlikte sayıyor. Örnek kodlar A2A üzerinden çalışıyor; UCP tarafında AP2 entegrasyon rehberi var. Kripto ödemeleri için Google, Coinbase ve diğerleriyle birlikte bir A2A x402 uzantısı yayımladı.

x402

Ne çözüyor: Ödemenin kendisini, doğrudan HTTP isteğinin içinde. Hesap açmadan, API anahtarı almadan, istek başına ödeme (ör. bir API çağrısı ya da bir makale için birkaç sent).

Kim yönetiyor, durum ne? Coinbase'de geliştirildi. Coinbase dokümanına göre x402 Foundation 2 Nisan 2026'da Linux Foundation altında kuruldu ve Coinbase protokolün devrini tamamladı; ana depo artık x402-foundation/x402, coinbase/x402 ise geliştirme çatalı. Güncel spesifikasyon protokol sürümü 2 (x402Version: 2).

Akış (HTTP, v2):

  1. İstemci kaynağı ister.
  2. Sunucu 402 Payment Required döner; ödeme koşulları (PaymentRequirements: şema, ağ, tutar, alıcı) base64 olarak PAYMENT-REQUIRED başlığında gelir.
  3. İstemci koşullardan birini seçer, imzalı bir PaymentPayload hazırlar ve isteği PAYMENT-SIGNATURE başlığıyla tekrarlar.
  4. Sunucu ödemeyi kendisi ya da bir facilitator'ın /verify uç noktası üzerinden doğrular, işi yapar ve ödemeyi /settle ile yerleşik hale getirir.

Spesifikasyon ödeme şemalarını (exact, upto, batch-settlement) taşıma katmanından ayırıyor; taşıma olarak HTTP'nin yanında MCP ve A2A için de ayrı belgeler var. README "kripto ve fiat, tüm ağları" desteklemeyi hedeflediğini söylüyor; bugünkü SDK paketleri ağırlıklı olarak blokzincir ağları için.

ACP (Agentic Commerce Protocol)

Ne çözüyor: Soru 1 ve kısmen soru 2. Bir AI yüzeyinin (ör. ChatGPT) satıcının checkout'unu çalıştırması ve ödeme bilgisinin güvenli biçimde satıcının ödeme sağlayıcısına aktarılması.

Kim yönetiyor, durum ne? Depoya göre spesifikasyonun kurucu bakımcıları OpenAI ve Stripe, durum beta. Sürümler tarih bazlı; ilk sürüm 2025-09-29, en yenisi 2026-04-17 (sepet, ürün akışı, siparişler, kimlik doğrulama ve MCP desteği). İki ana parça var: Agentic Checkout (satıcının uyguladığı checkout API'si) ve Delegated Payment (ödeme sağlayıcısının uyguladığı, kartı sınırlı kullanım için token'a çeviren API). Delegated Payment'taki allowance nesnesi token'ın kullanım sınırlarını taşır: reason (ör. one_time), max_amount, expires_at. OpenAI'ın geliştirici dokümanına göre ChatGPT tarafında entegrasyon bir ürün akışıyla (product feed) başlıyor ve şimdilik onaylı ortaklara açık.

UCP (Universal Commerce Protocol)

Ne çözüyor: Soru 1, daha geniş kapsamla: keşif, checkout, kimlik bağlama ve sipariş sonrası.

Kim yönetiyor, durum ne? Google 11 Ocak 2026'da duyurdu; Google'a göre Shopify, Etsy, Wayfair, Target ve Walmart ile birlikte geliştirildi. Bakımcı listesindeki Shopping Tech Council'de Google, Shopify, Etsy, Meta, Amazon, Target, Microsoft, Stripe, Salesforce ve Wayfair temsilcileri var. Sürümler tarih bazlı; en yeni sürüm etiketi v2026-08-25.

Nasıl çalışıyor? Satıcı desteklediği yetenekleri (capabilities: Checkout, Identity Linking, Order, Payment Token Exchange) ve uzantıları (ör. indirimler, teslimat) /.well-known/ucp adresindeki bir profilde ilan ediyor; platform kendi profiliyle kesişimi hesaplayıp konuşmaya başlıyor. Taşıma bağımsız: REST, MCP ya da A2A. Kimlik bağlama OAuth 2.0 ile yapılıyor. AP2, UCP'nin içinde ödeme uzantısı olarak kullanılabiliyor. AP2 SSS'si ayrımı şöyle koyuyor: UCP satın alma yaşam döngüsünün tamamını yönetir, AP2 ise işlemi yetkilendiren ve imzalayan ödeme katmanıdır.

Visa Trusted Agent Protocol (TAP)

Ne çözüyor: Soru 3. Satıcının, gelen ajanın kayıtlı, tanınan ve belirli bir kullanıcı adına yetkili olduğunu doğrulaması.

Kim yönetiyor, durum ne? Visa Ekim 2025'te Cloudflare ile birlikte yayımladı. GitHub'da bir örnek uygulama (ajan, satıcı ön ve arka yüzü, CDN proxy, ajan kayıt defteri) var; spesifikasyon Visa'nın geliştirici sitesinde. Depoda sürüm etiketi yok ve son güncellemesi Ekim 2025.

Nasıl çalışıyor? Cloudflare'in yazısına göre TAP, Cloudflare'in Web Bot Auth önerisinin üzerine kurulu: ajan her HTTP isteğini HTTP Message Signatures (RFC 9421) ile, Ed25519 anahtarıyla imzalıyor. Signature-Input başlığında created / expires zaman damgaları, tek kullanımlık nonce (tekrar saldırısına karşı), keyid ve ajanın amacını gösteren bir etiket var: gezinirken agent-browser-auth, öderken agent-payer-auth. Ajanın açık anahtarı Visa'nın barındırdığı dizinde. İmza satıcının alan adına ve sayfaya bağlı, yani başka bir sitede yeniden kullanılamıyor. Cloudflare'e göre Mastercard'ın Agent Pay'i de aynı Web Bot Auth temelini kullanıyor.

Gerçek bir akışta nasıl üst üste biniyorlar?

Senaryo: Kullanıcı kişisel asistanına "Önümüzdeki ay İzmir'e iki günlük bir iş seyahati ayarla, toplam 15.000 TL'yi geçmesin" diyor. Protokollerin her biri farklı bir adımda devreye giriyor (bu bir örnek kurgudur; gerçek ürünler bu adımların yalnızca bir kısmını uyguluyor olabilir):

  1. MCP: Asistan, kullanıcının takvimini ve şirket seyahat politikasını MCP sunucuları üzerinden okuyor. Burada ödeme yok; yalnızca bağlam.
  2. A2A: Asistan, bir seyahat şirketinin ajanını /.well-known/agent-card.json üzerinden buluyor, kartın imzasını doğruluyor, OIDC ile kimliğini kanıtlıyor ve SendMessage ile "uçuş + otel öner" görevini devrediyor. Seyahat ajanı seçenekleri hazırlarken görevi input-required durumuna alıp "pencere kenarı mı?" diye soruyor.
  3. AP2 (Open mandate'ler): Kullanıcı önceden "15.000 TL'yi aşma, yalnızca kurumsal kartla" kısıtlarını imzalıyor. Bu, asistanın kullanıcı orada değilken bile hangi sınırlar içinde hareket edebileceğinin kanıtı.
  4. UCP ya da ACP: Seyahat şirketinin otel ortağı, checkout'unu UCP (ya da ChatGPT içindeyse ACP) ile sunuyor. Sepet kesinleşiyor.
  5. AP2 (Closed mandate'ler): Kesinleşen sepet ve tutar için kapalı Checkout ve Payment Mandate'leri oluşuyor; satıcı ve ödeme ağı bunları ayrı ayrı görüyor.
  6. Visa TAP: Asistan bir otelin web sitesinde doğrudan işlem yapıyorsa, her isteği agent-payer-auth etiketli bir HTTP imzasıyla gönderiyor; otelin CDN'i ajanı kayıtlı bir Visa ajanı olarak tanıyor.
  7. x402: Aynı akışta asistan, ücretli bir hava durumu ya da uçuş gecikme API'sini çağırdığında sunucu 402 dönüyor; asistan birkaç sentlik ödemeyi imzalayıp isteği tekrarlıyor.

Dikkat edilmesi gereken nokta: hiçbir protokol "her şeyi" yapmıyor. ACP ve UCP aynı katmanda rakip; AP2 ve ACP'nin Delegated Payment'ı ise ödeme yetkisini farklı biçimlerde çözüyor (biri imzalı mandate'lerle, diğeri sınırlı kullanımlı token'la).

Güvenlik ve onay modeli

Protokol Kimlik nasıl kanıtlanıyor? Kullanıcı onayı nasıl taşınıyor?
MCP Uzak sunucularda OAuth tabanlı yetkilendirme Protokolde değil; host uygulamanın onay ekranında
A2A Agent Card'da ilan edilen şemalar (OIDC, OAuth 2.0 vb.); isteğe bağlı JWS imzalı kart Görev auth-required / input-required durumuna geçerek
AP2 Doğrulanabilir dijital kimlik bilgileri İmzalı Checkout ve Payment Mandate'leri (Open → Closed)
x402 İmzalı ödeme yükü Ödeme yükünün kendisi; bütçe yönetimi spesifikasyonun dışında
ACP Satıcı ve ödeme sağlayıcısı arasında API kimlik doğrulaması allowance sınırlı, tek kullanımlık ödeme token'ı
UCP OAuth 2.0 ile kimlik bağlama; profil keşfi Checkout yeteneği; otonom akışlar için AP2 mandate'leri
Visa TAP RFC 9421 HTTP imzası, Visa dizinindeki anahtar İmzadaki amaç etiketi ve kullanıcı tanımlayıcıları

Bu tablonun pratik dersleri:

  • İmza kimliği kanıtlar, niyeti değil. İmzalı bir Agent Card, kartın sahibini doğrular; o ajanın senin kullanıcına zarar vermeyeceğini garanti etmez. Karşı ajandan gelen metin, MCP araç çıktısı gibi, prompt injection taşıyabilir.
  • x402'de bütçe senin sorunun. Spesifikasyon istemci tarafı bütçe yönetimini açıkça kapsam dışı bırakıyor. İstek başına ödeme yapan bir ajana harcama sınırı, izinli alan adı listesi ve kayıt koymazsan döngüye giren bir ajan cüzdanı boşaltabilir.
  • "Human not present" en riskli mod. AP2 v0.2'nin Open mandate'leri tam bu durum için var: kısıtları kullanıcı önceden imzalıyor. Kısıtları dar tut (tutar, süre, satıcı, ürün türü) ve human-in-the-loop onayını büyük tutarlar için koru.
  • Kayıt tut. Mandate'ler ve imzalı istekler, anlaşmazlık durumunda kimin neyi onayladığını gösteren denetim izi. Bunları saklamazsan protokolün en büyük faydasını çöpe atarsın.

Hangisine ne zaman ihtiyacın var?

  • Ajanın kendi araçlarını ve verini kullanacak: MCP. Tek bir uygulamada, tek bir model için çalışıyorsan modelin yerel function calling'i de yeter.
  • Başka bir ekibin, şirketin ya da ürünün ajanına iş devredeceksin: A2A. Aynı kod tabanındaki alt ajanlar için A2A gereksiz; o iş harness'ın içinde çözülür.
  • Ajanlara ürün satmak istiyorsun: Satmak istediğin yüzeyin protokolü: ChatGPT için ACP, Google AI Mode ve Gemini için UCP. İkisini birden uygulamak mümkün.
  • API'ni ya da içeriğini istek başına ücretlendirmek istiyorsun: x402.
  • Ajanın kullanıcı adına, kullanıcı yokken ödeme yapacak: AP2 mandate'leri (ya da kullandığın ticaret protokolünün yetkili ödeme mekanizması).
  • Sitene gelen alışveriş ajanlarını kötü botlardan ayırmak istiyorsun: Visa TAP / Mastercard Agent Pay ve altlarındaki Web Bot Auth; pratikte genellikle CDN ya da bot yönetimi sağlayıcın üzerinden.
  • Bir ekranı tıklayarak işlem yapan bir ajan kuruyorsun: Bu protokollerin çoğu "API'li" dünyayı hedefliyor; ekran üzerinden çalışan ajanlar için Computer Use Ajanları rehberine bak.

İsim karmaşası: iki farklı ACP

"ACP" kısaltması iki ayrı protokol için kullanıldı:

  • Agent Communication Protocol: IBM Research'ün Mart 2025'te BeeAI platformu için başlattığı ajanlar arası protokol. Ağustos 2025'te A2A ile birleşti ve bağımsız geliştirmesi durdu.
  • Agentic Commerce Protocol: OpenAI ve Stripe'ın ticaret protokolü. Bu rehberde "ACP" dediğimiz şey bu.

2025'ten kalma "MCP vs A2A vs ACP" karşılaştırmalarının çoğu birinci ACP'yi anlatıyor.

Devamı için

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

MCP ile A2A arasındaki fark nedir?

MCP bir ajanı araçlara ve verilere bağlar: ajan istemcidir, MCP sunucusu fonksiyon, kaynak ve prompt şablonu sunar. A2A ise iki bağımsız ajanı birbirine bağlar: bir ajan, Agent Card'ını okuduğu başka bir ajana görev devreder ve görevin durumunu izler. A2A dokümanı bunu 'MCP dikeydir, A2A yataydır' diye özetliyor; ikisi rakip değil, birlikte kullanılıyor.

A2A'daki Agent Card nedir?

Agent Card, bir A2A ajanının kim olduğunu, hangi adreste ve hangi protokol bağlamasıyla (JSON-RPC, gRPC, HTTP+JSON) çalıştığını, hangi becerileri (skills) sunduğunu ve hangi kimlik doğrulama şemalarını istediğini anlatan JSON belgesidir. Spesifikasyona göre genellikle https://alanadi/.well-known/agent-card.json adresinde yayımlanır ve isteğe bağlı olarak JWS ile imzalanabilir.

AP2 A2A'nın mı, MCP'nin mi, UCP'nin mi uzantısı?

AP2'nin kendi dokümanları bu konuda tek sesli değil: ana sayfa AP2'yi A2A ve UCP için bir uzantı olarak tanıtıyor, aynı sayfanın ilkeler bölümü 'A2A ve MCP için açık bir uzantı' diyor, genel bakış belgesi ise A2A, MCP ve UCP'nin üçünü birden sayıyor. Güvenli okuma şu: AP2 ödeme yetkisini taşıyan bir katman; A2A ve UCP ile entegrasyonu belgelenmiş, MCP de hedeflenen taşıyıcılar arasında.

x402 nedir, kripto para mı şart?

x402, HTTP'nin 402 Payment Required durum kodunu canlandıran açık bir ödeme protokolü. Sunucu 402 ve ödeme koşullarını döner, istemci imzalı bir ödeme yüküyle isteği tekrarlar, bir facilitator ödemeyi doğrulayıp yerleşik hale getirir. Spesifikasyon ağ ve para biriminden bağımsız olmayı hedefliyor ve fiat'ı da kapsadığını söylüyor, ama bugünkü SDK'lar ve şemalar ağırlıklı olarak blokzincir ağları ve stablecoin'ler için.

OpenAI'ın ACP'si ile Google'ın UCP'si aynı işi mi yapıyor?

Büyük ölçüde aynı katmanda duruyorlar: ikisi de bir AI yüzeyinin satıcıyla ürün, sepet ve ödeme (checkout) konuşmasını standartlaştırıyor ve satıcıyı satış kaydının sahibi (merchant of record) olarak bırakıyor. ACP'nin bakımını OpenAI ve Stripe yapıyor ve ChatGPT tarafında kullanılıyor; UCP'yi Google, Shopify, Etsy, Wayfair, Target ve Walmart ile birlikte geliştirdi ve Google'ın AI Mode ve Gemini yüzeylerinde kullanılıyor. Hangi yüzeyde satmak istiyorsan onun protokolünü uyguluyorsun.

Visa Trusted Agent Protocol ne işe yarar?

Satıcının, sitesine gelen bir ajanın kayıtlı ve kullanıcı adına yetkili olduğunu doğrulamasını sağlar. Ajan her isteği HTTP Message Signatures (RFC 9421) ile imzalar; imzada zaman damgası, tek kullanımlık nonce, anahtar kimliği ve ajanın gezindiğini mi ödeme mi yaptığını gösteren bir etiket bulunur. Ödemenin kendisini değil, ajanın kimliğini ve niyetini çözer.

Basit bir ajan için bunların hepsine ihtiyacım var mı?

Hayır. Ajanın yalnızca kendi araçlarını kullanıyorsa MCP (ya da modelin yerel function calling'i) yeter. Başka bir ekibin ya da şirketin ajanına iş devredeceksen A2A eklenir. Ödeme protokolleri yalnızca ajan gerçekten para harcayacaksa ya da sen ajanlara satış yapacaksan gündeme gelir.