Ajan Ödemeleri
Agentic payments: AI ajanının kullanıcı adına para harcaması
Bir AI ajanının kullanıcı adına satın alma ya da ödeme yapmasını güvenli, doğrulanabilir ve satıcı tarafından tanınabilir hale getirmeye çalışan protokol ve mekanizmaların genel adı.
Ödeme sistemleri, "ödeme düğmesine basan bir insandır" varsayımıyla kuruldu. Bir ajan kullanıcı adına alışveriş yaptığında bu varsayım çöküyor ve üç yeni soru çıkıyor: ajan ile satıcı sepeti ve checkout'u hangi dille konuşacak? Kullanıcının bu harcamayı gerçekten onayladığı nasıl kanıtlanacak? Satıcı, gelen ajanın kötü niyetli bir bot olmadığını nasıl bilecek?
2025-2026'da bu soruların farklı kombinasyonlarını cevaplayan birkaç açık protokol çıktı (durumlar Kasım 2026 itibarıyla):
- AP2 (Agent Payments Protocol): Google başlattı, Nisan 2026'da FIDO Alliance'a devretti; son sürüm v0.2.0. Kullanıcının onayını imzalı mandate'lere çeviriyor: Checkout Mandate ve Payment Mandate, her biri kısıtları taşıyan "Open" ve kesinleşmiş işlemi taşıyan "Closed" aşamalarıyla.
- x402: Coinbase'de doğdu, Nisan 2026'dan beri Linux Foundation altındaki x402 Foundation'da; protokol sürümü 2. HTTP'nin
402 Payment Requiredkodunu kullanarak istek başına ödemeyi HTTP isteğinin içine koyuyor. - ACP (Agentic Commerce Protocol): OpenAI ve Stripe'ın bakımını yaptığı, beta durumdaki checkout ve yetkili ödeme (delegated payment) protokolü; son sürüm
2026-04-17. - UCP (Universal Commerce Protocol): Google'ın Ocak 2026'da Shopify, Etsy, Wayfair, Target ve Walmart ile birlikte duyurduğu ticaret protokolü; keşif, checkout, kimlik bağlama ve sipariş yeteneklerini kapsıyor, ödeme yetkisi için AP2'yi uzantı olarak kullanabiliyor.
- Visa Trusted Agent Protocol: Ödemeyi değil, ajanın kimliğini çözüyor: ajan her HTTP isteğini RFC 9421 HTTP Message Signatures ile imzalıyor, satıcı da onu kayıtlı bir ajan olarak doğruluyor.
Ortak fikir: ajan "kartın kendisini" taşımamalı; harcamanın sınırları (tutar, süre, satıcı) önceden ve kanıtlanabilir biçimde belirlenmeli ve her işlem sonradan denetlenebilir bir iz bırakmalı.
Bir asistana kredi kartını vermekle, ona "şu mağazadan, şu ürünü, en fazla şu tutara, bu hafta içinde al" yazan imzalı bir talimat ve tek seferlik bir ön ödemeli kart vermek arasındaki fark.
İlkinde asistan her şeyi yapabilir ve sonradan ne olduğunu kanıtlamak zordur. İkincisinde mağaza talimatı görüp asistanın gerçekten senin adına geldiğini anlar, kart sınırın üstünde çalışmaz, imzalı talimat da bir anlaşmazlıkta kimin neyi onayladığını gösterir. Ajan ödeme protokolleri ikinci düzeni dijital olarak kurmaya çalışıyor.
Kullanıcı asistanına "konser biletleri satışa çıktığı an iki bilet al, toplam 4.000 TL'yi geçmesin" diyor ve uyuyor. AP2 ile kullanıcı önceden bu kısıtları taşıyan Open mandate'leri imzalıyor. Satış açıldığında ajan bilet satıcısının checkout'unu (ör. UCP üzerinden) dolduruyor; sepet 4.000 TL'nin altındaysa Closed Checkout ve Payment Mandate'leri oluşuyor ve ödeme ağına gidiyor. Fiyat sınırı aşarsa ajan işlemi tamamlayamıyor.
Aynı ajan, koltuk haritasını almak için ücretli bir API çağırdığında
sunucu 402 dönüyor; ajan x402 ile birkaç sentlik ödemeyi imzalayıp
isteği tekrarlıyor.
# 1) İlk istek
GET /premium-data HTTP/1.1
Host: api.example.com
# 2) Sunucu ödeme koşullarını döner
HTTP/1.1 402 Payment Required
PAYMENT-REQUIRED: <base64(PaymentRequired)>
# PaymentRequired (çözülmüş, kısaltılmış):
# { "x402Version": 2,
# "accepts": [{ "scheme": "exact", "network": "eip155:84532",
# "amount": "10000", "payTo": "0x2096…", "maxTimeoutSeconds": 60 }] }
# 3) İstemci imzalı ödeme yüküyle tekrar dener
GET /premium-data HTTP/1.1
Host: api.example.com
PAYMENT-SIGNATURE: <base64(PaymentPayload)>
# 4) Sunucu facilitator'ın /verify ve /settle uç noktalarıyla
# ödemeyi doğrulayıp yerleştirir, ardından 200 döner{
"allowance": {
"reason": "one_time",
"max_amount": 400000,
"currency": "try",
"checkout_session_id": "csn_01HV3P3XYZ789",
"merchant_id": "bilet_magazasi",
"expires_at": "2026-11-15T21:00:00Z"
}
}
// max_amount küçük birim cinsinden (400000 kuruş = 4.000 TL).
// Token yalnızca bu satıcı, bu checkout oturumu ve bu süre için geçerli.- Ajanın kullanıcı adına gerçekten para harcayacağı akışlarda (seyahat, bilet, abonelik, tedarik)
- Ürünlerini ChatGPT ya da Google AI Mode / Gemini gibi AI yüzeylerinde satmak istediğinde (ACP, UCP)
- API'ni ya da içeriğini hesap açtırmadan istek başına ücretlendirmek istediğinde (x402)
- Sitene gelen alışveriş ajanlarını kötü botlardan ayırman gerektiğinde (Visa TAP, Web Bot Auth)
- Ajan yalnızca ürün araştırıp kullanıcıya bağlantı gösteriyorsa — ödeme insanda kalıyor
- Klasik bir e-ticaret checkout'u insanlar için yeterliyse ve ajan trafiğin yoksa
- Kısıt, kayıt ve geri alma mekanizması kurmadan otonom ödeme açmak istiyorsan — önce onlar
Ajana kartın kendisini vermek
Ham kart numarasını ya da sınırsız API anahtarını ajanın bağlamına koymak, onu prompt injection ile sızdırılabilir hale getirir. Sınırlı, tek kullanımlık token'lar (ACP allowance) ya da imzalı mandate'ler (AP2) bunun için var.
Bütçeyi protokole bırakmak
x402 spesifikasyonu istemci tarafı bütçe yönetimini açıkça kapsam dışı bırakıyor. Harcama sınırı, izinli alan adı listesi ve kayıt koymazsan döngüye giren bir ajan cüzdanı boşaltabilir.
Eski mandate adlarını güncel sanmak
AP2 v0.1 ve Eylül 2025 duyurusu Intent, Cart ve Payment Mandate diyordu; v0.2 dokümanı Checkout ve Payment Mandate'i Open/Closed aşamalarıyla tanımlıyor. Okuduğun yazının hangi sürümü anlattığına bak.
İki ACP'yi karıştırmak
Agentic Commerce Protocol (OpenAI + Stripe) ile IBM'in Ağustos 2025'te A2A ile birleşen Agent Communication Protocol'ü aynı kısaltmayı kullanıyor. Ticaret bağlamında ACP neredeyse her zaman birincisi.
Kimlik doğrulamayı onay sanmak
Visa TAP imzası ajanın kayıtlı ve kullanıcıya bağlı olduğunu gösterir; kullanıcının bu belirli sepeti onayladığını tek başına kanıtlamaz. Onay için mandate ya da checkout akışındaki açık kullanıcı adımı gerekir.