AI Sözlüğü
AÇIK & TÜRKÇE AI SÖZLÜĞÜ

Token'dan agent'a, yapay zekanın sözlüğü.

LLM, RAG, MCP, embedding, fine-tuning… Modern AI'ın en çok geçen kavramları — sade dilde, gerçek dünyadan örnekler ve görsellerle.

TemellerAI · ML · NNVektörlerEmbeddingLLMTransformerPromptingCoT · Few-shotRAGAramaAgentsMCP · ToolsAISÖZLÜK

Öne çıkan terimler

Modern AI'ın en çok aranan, en çok yanlış anlaşılan kavramları.

YAPAY ZEKAMAKİNE ÖĞRENMESİDERİN ÖĞRENMEher biri bir sonrakini içerir
BaşlangıçTemeller

Yapay Zeka

Bilgisayarların insan gibi düşünme, öğrenme ve karar verme yeteneklerini taklit eden geniş bilim alanı.

VERİDEN ÖĞRENMEyxveri noktalarıöğrenilen fonksiyonmodel, örneklere uyan kuralı bulur
BaşlangıçTemeller

Makine Öğrenmesi

Bilgisayarların açıkça programlanmadan, veriden örüntü öğrenerek tahmin yapmasını sağlayan yaklaşım.

istemGİRDİLLMmilyarlarca parametreSONRAKİ-TOKEN TAHMİNİÇIKTI
BaşlangıçLLM & Dil Modelleri

LLM

Devasa metin verisiyle eğitilmiş, sıradaki kelimeyi tahmin etmeyi öğrenen ve sohbet edebilen büyük yapay zeka modeli.

SELF-ATTENTION MİMARİSİEncoderSelf-AttentionFeed-ForwardAdd & NormDecoderCross-AttentionFeed-ForwardAdd & Normdikkather kelime diğer her kelimeye bakabilir
İleriLLM & Dil Modelleri

Transformer

Bir cümledeki kelimelerin birbirine ne kadar dikkat etmesi gerektiğini öğrenen, modern LLM'lerin temelindeki sinir ağı mimarisi.

KELİME → ANLAM-VEKTÖRÜ"king"EMBEDDINGMODELİVEKTÖR · 1536 BOYUT[0.21, -0.45, 0.78,0.12, -0.33, 0.66, …]anlam matematiğe dönüşür: "king − man + woman ≈ queen"
OrtaVektörler

Embedding

Bir metin, görsel veya sesin anlamını yakalayan vektör temsili.

RETRIEVAL-AUGMENTED GENERATION1SORGUkullanıcı sorar2ÇEKvektör DB3ZENGİNLEŞTİR+ bağlam4ÜRETLLM cevaplarmodeli yeniden eğitmeden güncel ve özel bilgi ekler
OrtaRAG & Arama

RAG

Sorgu → belge arama → LLM bağlamı → yanıt üretme zinciri.

MODEL CONTEXT PROTOCOL · ANTHROPIC AÇIK STANDARDILLM HOSTClaude · Cursor · …MCPevrensel protokolDosya sistemiPostgresGitHubSlackTakvimherhangi bir veri kaynağını herhangi bir AI uygulamasına bir kez bağla
İleriAgents & Protokoller

MCP

Yapay zeka uygulamalarının dış veri kaynaklarına ve araçlara standart bir şekilde bağlanmasını sağlayan açık protokol.

LLM + ARAÇLAR = AGENTAGENTplanla + yaparamakodAPIdosyahedefe ulaşana dek araç çağırma döngüsünde döner
İleriAgents & Protokoller

AI Agent

LLM'i çekirdek olarak kullanıp araç çağıran, plan yapıp adım adım hedefe ulaşan otonom sistem.

BELİRSİZ"Veritabanları hakkındabir şey yaz."ÇIKTI"Veritabanları veriyisaklayan sistemlerdir…"belirsiz cevapKESİN"Postgres ile SQLite'ı offlinemobil için karşılaştır.3 madde, sonunda karar."ÇIKTI• Postgres: sunucu gerekir…• SQLite: dosya tabanlı…• Karar: SQLite. ✓aynı model, çarpıcı şekilde farklı çıktı
BaşlangıçPrompting

Prompt

LLM'den ne istediğini anlatan giriş metni; sonucun kalitesini büyük ölçüde belirler.

Hesap araçları

Token maliyetinden GPU seçimine — AI ürünü tasarlarken karşılaşılan pratik soruların hesaplayıcıları.